رونمایی کتاب سیر اندیشه ها در تاریخ باغسازی جهان

رونمایی کتاب سیر اندیشه ها در تاریخ باغسازی جهان

نویسنده: پژوهشکده نظر

نویسنده:دکتر مهدی حقیقت بین
شینا برنجی-ساناز علیدوست ماسوله-ندا فارسی آستانه-مائده یزدانی رستم-میترا کریمی

اعضا پانل: حشمت اله متدین- لادن اعتضادی-مهدی حقیقت بین-سید امیر منصوری

زمان: چهارشنبه ۱۴ شهریور ۹۷- ساعت ۱۷:۳۰

مکان:گالری نظرگاه

رونمایی کتاب “سیر اندیشه ها در تاریخ باغ سازی جهان”

کتاب “سیر اندیشه ها در تاریخ باغسازی جهان” شینا برنجی،‌ساناز علیدوست ماسوله، ندا فارسی آستانه، مائده یزدانی رستم و میترا کریمی زیر نظر مهدی حقیقت بین با حضورحشمت اله متدین- هیات علمی دانشگاه تهران، لادن اعتضادی- هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و سید امیر منصوری- هیات علمی دانشگاه تهران در گالری نظرگاه رونمایی شد.

هنر باغسازی:هنری تاثیر گذار

حشمت اله متدین به عنوان اولین سخنران این مراسم با طرح این سوال که آیا بین باغ ها و اندیشه های زمان ایجاد آن ها ارتباطی وجود دارد یا خیر؟ گفت هنر باغ سازی متفاوت با سایرهنرها است، در برخی دوره ها، هنر باغ سازی خیلی بر اندیشه های زمان خود سوار نبوده است. بسیارمهم است کسی که به هنر بازسازی جهان ورود می کند، به این موضوع بپردازد که آیا واقعا چنین ارتباطی بین اندیشه ها و باغ سازی وجود داشته است یا خیر؟ رمانتیسیسم ابتدا از ادبیات به هنر وسپس به هنر باغ سازی وارد شد، اما آیا این اتصال بین رمانتیسیسم ادبی و رمانتیسیسم هنر باغ سازی انگلیس به یک خط متصل است؟ پرسش اینکه چنین  اتصالاتی بصورت خطی و پشت سرهم است یا انقطاع هایی در طول تاریخ دارد میتوانست در کتاب طرح شود.

ارتباط بین اندیشه هرزمان و هنر باغ سازی

وی ادامه داد از مشخصات خوب کتاب اینست که موضوعات را از عنصر رنسانس آغاز کرده که در آن هنر ادبیات و معماری مشخصات ویژه ای پیدا کردند; این عصر که بالاترین دوره هنری تا به امروز محسوب می شود وهنوز هیچ هنری نتوانسته در برابر آن قد علم کند; حتی مدرنیته نیز به نوعی تداوم رنسانس است. درست است که قرون وسطی را عهد تاریکی در هنر باغ سازی می شناسیم اما کسی که می خواهد رنسانس را مطالعه کند، باید بداند قطعا رنسانس حاصل اندیشه های قبل از رنسانس است. متاسفانه در طول تاریخ یا به عمد یا سهوا یکسری از اتحادهای مربوط به اندیشه ها در زمان های مختلف حذف شده است وکتاب های نوشته شده زیاد به بیان سیر تحول نپرداخته اند. مثلا از هنر اتروسکی در رم باستان زیادگفته نشده در حالیکه هنر بسیار تاثیرگذار بوده است.

تغییر درهنر باغ سازی پس از انتقال باغ ها به شهرداری ها

متدین تصریح کرد زمانی که باغ و باغسازی از خصوصی و اشرافی بودن خارج می شود، بدلیل سیستم و حرکت ضعیف در این زمینه تبدیل به خواسته های دیگری از باغ و باغ سازی می شود که برخی آن را پارک سازی می نامند، یعنی زمانی که باغ ها تبدیل به فضای سبز عمومی شد. اما آیا هنر و اندیشه باغ سازی در زمانی که باغ ها به دست شهرداری ها می افتد تداوم می یابد؟ اگر ما به هنر باغ سازی از مصر باستان تا به امروز دقت کنیم اززمانی که این هنر تبدیل به یک هنر مردمی می شود تا زمانی که پارک های عمومی جایگزین باغ های حکومتی می شود آیا دستور ایجاد باغ تفاوتی در ماهیت آن ندارد؟ قطعا دارد چراکه وقتی دستورالعمل تغییر می کند ماهیت نیز تغییر خواهد کرد. درپارک سازی نیز اندیشه هایی وجود داشته وما را به سمت تداوم هنر باغ سازی برده اما ایجاد قدرت که یکی از مشخصه های هنر باغ سازی است در آن وجود ندارد و به یک ساختار دیگری کشیده شده است.

وی اضافه کرد: در برخی باغ سازی ها ارتباط بین اندیشه های زمان و حرکتی که بین تمام هنرها وجود داشته، دیده می شود اما در برخی موارد چنین مشخصه ای وجود ندارد. من هنر باغ سازی را متعلق به مصر باستان می دانم چراکه هیچ هنری مانند هنر مصرباستان در هنر باغ سازی و تاریخ باغ تاثیر مستقیم نداشته است. به نظر میرسد  اندیشه های مصر باستان با اندیشه های رنسانس یکی بوده است. وتاثیر این دو اندیشه بریکدیگر می توانست از موضوعات اصلی کتاب باشد.

در ادامه این مراسم لادن اعتضادی با بیان اهمیت و تاثیر فرهنگ زمانه در هنرها تاکید کرد. حتی اگر داده های دقیقی در مورد تاثیر تفکرات در باغ سازی رنسانس موجود نباشد، می توانیم خودمان این اتصالات را پیدا کنیم. غربی ها قرون وسطی راعصر تاریکی می نامند و می گویند که در آن عصر، باغ سازی نداشته اند و اگر هم داشته اند از باغ های اسلامی اسپانیا الگو گرفته شده است. اگر ایده ساخت باغ در یک قلعه از اسپانیا گرفته شده باشد زندگی و اتفاقاتی که در آن فضا وجود داشته متفاوت از زندگی در دربار خلیفه عبدالرحمن بوده است.بنابراین یک نوع فرهنگ سازی خاص در باغ سازی دوره رنسانس می توان جستجو کرد البته این کار به دلیل عدم دسترسی به مدارک معتبر  بسیار دشوار است.

باغ سازی شاخه ای از منظر

وی اضافه کرد: من بیشتر از اینکه از کلمه باغ سازی استفاده کنم، از اصطلاح منظرپردازی استفاده می کنم، چراکه گستره آن هم باغ سازی و هم دیگر اقدامات انسان را از عصر ماقبل تاریخ تا کنون در بر می گیرد. یعنی باغ سازی شاخه ای از منظر است. در یونان باستان باغ های کشاورزی وجود داشت که طراحی خاصی ولی فضاهای مقدسی در طبیعت محسوب می شدند و رابطه انسان و طبیعت در همان فضاها تعریف می شد و این خود جای تحقیق دارد که امیدواریم در جلدهای بعدی این کتاب به آن پرداخته شود.

باغ های قرن نوزدهم انگلیسی ، باغ های رمانتیسیسم

اعتضادی با اشاره به کتاب “سیر اندیشه ها در تاریخ باغسازی جهان ” اظهارداشت علی رغم اینکه ادعا شده این کتاب نگاه موشکافانه ای به باغ سازی دارد اما باید گفت که در خصوص باغ و پارک توضیحات کمی درآن وجود دارد، درحالیکه از یک زمانی به بعد در انگلستان و فرانسه گاردنینگ در درون پارکسازی شکل گرفت، یعنی پارک ها املاک اشخاص اعیان و درباری ها بودند و آن ها به این املاک وسیع پارک می گفتند و در بخش هایی از این پارک گل کاری انجام می دادند، یعنی از  Gardening استفاده می کردند. پارک سازی در انگلستان در قرن هفدهم ظاهر می شود تا مدت ها تصور می شد ویژگی های باغ انگلیسی در رمانتیسیسم ریشه دارد.

وی اضافه کرد: پارک ها تا دوره ای مختص به درباری ها و رجال بودند اما از یک زمانی درب آن ها به روی مردم بازشد که در این کتاب به این موضوع اشاره نشده است. اولین کشوری که درب پارک ها را به روی مردم باز کرد، انگلستان بود. در قرن هفدهم در حالی که هنوز سنت جیمز پارک متعلق به دربار بود و به شهر هم بخشیده نشده و مصادره هم نشده بود، در ساعات مشخصی درب آن باز می شد تا عامه مردم و همچنین اشراف از آنجا استفاده کنند. به این ترتیب زمینه برای ایجاد پارک های عمومی فراهم شد و از یک زمانی به بعد پارک های خصوصی تبدیل به پارک عمومی شدند. بعد از انقلاب فرانسه پارک های عمومی در اختیار شهرداری ها قرار گرفت و دیگر نگاه به پارک  متفاوت شد.

اعتضادی در پایان سخنان خود بیان کرد که ایراد بزرگ من به ناشراست که این کتاب را ویرایش فنی نکرده است. البته این کتاب مانند یک مشعلی است که راه را روشن کرده و در آینده هر فصل این کتاب میتواند یک کتاب تحلیلی در خصوص سنت باغسازی باشد.

ایرانی ها عادت به نوشتن ندارند

سید امیر منصوری دیگر سخنران این پانل به بیان نکاتی در خصوص این کتاب پرداخت و اظهار داشت: نفس نوشتن و منتشر کردن کار ارزنده ای است و گرفتاری و ضعف ما برای تداوم هویت همین است که ما تمدن تاریخی کهن سالی داریم اما به اندازه داشته هایمان ازآن بهره نمی بریم، چون ما به نوشتن و منتشر کردن عادت نداریم. استادان و حرفه مندان ما سال ها درس می دهند و تجربه می کنند اما یافته ها و تجربیات خود را نمی نویسند. اینگونه است که ما تاریخ خود را از خلل سفرنامه خارجی ها می خوانیم. اگر شاردن  نبود ما نمی دانستیم شهرهای صفوی چه شکلی بوده اند، اگر سفرنامه خارجی ها نبود ما منابع کمی در خصوص تاریخ مان داشتیم. بنابراین انتشار این کتاب در وهله اول قابل تقدیر و ستایش است که استاد و شاگردان اقدام به نوشتن کردند.

وی ادامه داد اینکه این کتاب یک کار گروهی است نیز قابل تقدیر است. ما مانند ابوعلی سینا، استادان و حکمایی که عمرشان را تنهایی سپری کردند و بعد هم در گوشه ای نشسته و نوشته اند زیاد داریم اما همیشه انتظار داشتیم که یک فرد به مقام ابن سینایی برسد تا بنویسد. هرچند ابن سینا هیچ وقت با شاگردان یا همکارانش ننوشته است در حالیکه هم سنت نوشتن و هم استفاده از ظرفیت کارگروهی که به هم افزایی می انجامد در گذشته بسیار رواج داشته اما ما ازآن غافل بودیم. در این کتاب دکتر حقیقت بین توانسته یک اتفاق معمولی دانشگاه را تبدیل به یک اتفاق روشنفکرانه و یک تالیف گروهی کند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران به نکته دیگری در خصوص این کتاب اشاره کرد و گفت هزینه چاپ کتاب  توسط نویسندگان پرداخت شده است. ما در جامعه ای هستیم که انتشار کتاب در آن تقریبا خشکیده و تیراژ آن به شدت کاهش یافته است. درست است که رسانه های دیجیتال جایگزین کتاب شده اند اما کاهش کتاب و کتابخوانی در کشور ما متاثر از شرایط محلی و مکانی است که نشر تا این حد زمین گیر و فقیر شده است. اینکه در این شرایط عده ای  کار غیراقتصادی کرده اند یک ایثار فرهنگی بوده و شایسته تقدیر است.

منصوری در ادامه به نقد کتاب سیر اندیشه ها در تاریخ باغسازی جهان پرداخت و بیان کرد: اسم این کتاب سیراندیشه ها است که ذاتا یک اسم فلسفی است، یعنی انتظار میرود که فلسفه ها را بررسی کند اما وقتی این کتاب را می خوانیم متوجه می شویم یک کتاب روایی و تاریخی است، هرچند از سبک ها و مکاتبی اسم برده اما بیشتر یک قرائت تاریخی است تا قرائت فلسفی و به همین دلیل به نظر من سیر اندیشه ها عنوان مناسبی برا این کتاب نیست. وجه تاریخی کتاب می توانست گسترده تر باشد و به صورت جامع تری به مکاتب پرداخته می شد. همچنین عدم استفاده از منابع گسترده در کتاب، یک نقص است.

وی تصریح کرد جای نقد دراین کتاب خالی است در حالیکه در کنار تشریح می توان نقادی هم کرد و انتظار می رفت بخش استنباطی مطالب در کتاب قوی تر باشد، اما روایت و توصیف بر نقد غالب شده است. به عبارتی انتظار می رفت این کتاب با استنباط های فردی در قالب نقد دربخش جمع بندی و نتیجه گیری از نقل صرف فراتر رود. یک نقد هم به دکتر حقیقت بین وارد است، که می بایست در مقدمه یا بخش های دیگر جالی خالی ارتباط مطالب را با یک نگاه خلاقانه و نقادانه پر می کرد. در آن صورت بیشتر احساس می شد که این یک کار گروهی است و رهبر دارد .

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه نویسندگان کتاب خود پیشنهاد کردند که مراسم رونمایی در پژوهشکده نظر برگزار شود گفت فضای گالری نظرگاه بی ریا و نقادانه است و حضار انتظار دارند آنچه که در درون افراد است همان را بشنوند. نویسندگان کتاب با علم به این موضوع خواستار برگزاری مراسم در گالری نظرگاه شدند که این شجاعت در معرض نقد قرار دادن خودشان شایسته ستایش است.

در ادامه این مراسم مهدی حقیقت بین گفت: دلیل اصلی نگارش کتاب به بحث کمبود منابع در درس تاریخ باغ سازی بازمیگردد، موضوع باغ سازی از دروس پایه رشته منظر محسوب میشود که متاسفانه منابع محدودی دارد. این کتاب یک انگیزه برای دانشجویان بود تا کار کلاسی خود را ماندگار کنند و سایر دانشجویان منظر از آن بهره مند شوند.

وی ادامه داد مساله ما برای نوشتن این کتاب این بود که  ببینیم اندیشه های هر دوره چگونه در سنت باغ سازی تجسم پیدا کرده، همچنین بدانیم الگوهای منظر سازی که در دوره های مختلف تاریخی شکل گرفته، چگونه با بحث اندیشه های زمان و فلسفه در ارتباط بوده است. به همین دلیل از رنسانس شروع کردیم چراکه بحث اندیشه و فلسفه در این دوره بسیار ارزشمند است.

وی افزود در این کتاب بدنبال نقد کردن نبودیم و فقط می خواستیم ارتباط این اندیشه ها و الگوهای مختلف منظرسازی را مطرح کنیم. به موضوع پارک و پارکسازی وغیره ورود نکردیم و منظر را به صورت کلان برسی کرده ایم. همچنین از جدول ها و نوشته ها و نمودارها استفاده کردیم تا بتوانیم حجم کتاب کم و فهم مطالب راحت تر شود همچنین سعی کردیم ساختار کتاب منسجم باشد و برای هر فصل الگویی طراحی کردیم. ابتدا خواستگاه آن اندیشه را در هر فصل بیان کردیم بعد به جریان هایی که در شکل گیری این اندیشه ها  تاثیرگذاشته اند پرداختیم. سپس هنر را بصورت کلی بیان کردیم یعنی تاثیر این اندیشه ها و جریان های فکری بر هنر را به صورت مقایسه مطرح کردیم و بعد به هنر باغ سازی بصورت صرف پرداختیم، اندیشه ها و تاثیر آن بر هنر را گفتیم و به دنبال آن تاثیر اندیشه ها بر الگوی باغ را مطرح کردیم. سپس نمونه هایی را بر اساس الگوها و تجسم اندیشه ها در باغ ها را توضیح دادیم.

 

 

 



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *