نقد رویکرد مدیریت شهری به تعریف پروژه های بارآفرینی محور شهری

نقد رویکرد مدیریت شهری به تعریف پروژه های بارآفرینی محور شهری

 

نقد رویکرد مدیریت شهری به تعریف پروژه‌های بارآفرینی محور شهری

نشست نقد رویکرد مدیریت شهری به تعریف پروژه‌های بازآفرینی محور شهری با حضور کاوه حاجی علی اکبری مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران، سید عبدالهادی دانشپور عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت، مهدی شیبانی عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و سید امیر منصوری عضو هیات علمی دانشگاه تهران با محوریت مسابقه طراحی فضای فوقانی راه آهن تهران – تبریز در گالری نظرگاه برگزار شد.

در ابتدا سید امیر منصوری در خصوص مسابقه طرح ساماندهی محورراه آهن تهران – تبریز گفت: این مسابقه برای زمینی به طول ۹ کیلومتر و عرض متوسط ۶۵ مترتعریف شده که با برنامه‌ریزی و تبلیغات زیادی همراه بوده است و این مسابقه بهانه‌ای برای این گفت و گو است. طی دهه اخیر یکی از شعارهای خیلی جدی، تخصص‌گرایی، توجه به علم، برخورد علمی با مدیریت شهری و دوری از برخوردها و تصمیمات سلیقه‌ای وغیرعلمی بود اما به نظر می‌رسد که این سیاست در مسابقه مذکور مورد توجه قرار نگرفته است.

وی ادامه داد: چنین پدیده‌ای در بسیاری از شهرهای جهان از ۵۰ سال گذشته وجود داشته است. خطوط آهنی که در مرکز شهر و بافت قرار می‌گرفت؛ آن را بدلیل ناسازگاری به زیرزمین منتقل و از سطح زمین بدست آمده استفاده کرده‌اند. یکی از مشهورترین این پروژه‌ها، خط آهن نیویورک است.

این استاد دانشگاه در انتقادی به این مسابقه اظهارداشت: متاسفانه برنامه‌ریزان و دست اندرکاران این مسابقه از تجربیات گذشته بی خبر هستند و از این تجربیات استفاده نکرده‌اند. به طوری که این مسابقه به یک موضوع سطحی تقلیل داده شده است. در تعریف آن از اهمیت این پروژه غفلت شده و یک تعریف پروژه درخور با استفاده از ویژگی‌های تاریخی، تجربی و علمی ندارد و ما رد پایی از تخصص، علی‌الخصوص تخصص منظر در آن نمی‌بینیم.

ضرورت حفظ اندام‌های طبیعی و اندام‌های مصنوع شهر

در ادامه مهدی شیبانی با بیان اینکه کاری که انجام می‌شود و کاری که باید انجام شود در خصوص کالبد شهر است گفت: در گذر زمان طراحی شهری ما تبدیل شد به توسعه شهری که منجر به تخریب باغات و از بین رفتن هویت‌ها شد. در طراحی منظر شهری دیدگاهی در دنیا بوجود آمده که شهرسازان از آن غافلند، آن هم حفظ اندام‌های طبیعی و حفظ اندام‌های مصنوع شهر است. اگر می‌خواهیم شهر ما پایدار باشد یکی از اقدامات، حفظ اندام‌های طبیعی شهر است و دومی حفظ اندام‌های مصنوع آن، ما نباید فضای باز شهری را زیر ساخت و ساز ببریم.

سپس سید عبدالهادی دانشپور با اشاره به رویکرد مدیریت شهری به این مسابقه اظهار داشت: واقعیت اینست که شهر مانند تمام عناصر و پدیده‌های دیگر در حال تغییر است. مسئولیت همه کسانی که در امر شهر ذی اثر و ذی مدخل هستند، شیوه مواجهه درست با موضوع تغییر است. ما در طول تجارب مدیریت شهری با شیوه‌های متعددی در مواجهه با تغییر روبه رو بودیم و در طول ۴۰ سال اخیر شیوه‌های متعددی را در رابطه با امر تغییر تجربه کردیم.

وی ادامه داد: در همین حوزه بازآفرینی، شیوه‌های متعددی داشتیم و این موضوع از منظر نظر به پارادایم‌های مواجهه و در عمل به شیوه‌های اقدام بر می‌گردد. شاید این پارادایم بیشتر از جنس نظر است و در عمل ما در طول دهه‌های اخیر خیلی پارادایمیک مواجهه نداشته‌ایم یعنی فاصله نظر و عمل خیلی بهم نزدیک نبود.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: طی یکی دو دهه اخیر این فاصله در حال کاهش است،گواه آن هم مجموعه‌ای از اظهارنظرهایی است که از ناحیه مدیریت شهری به گوش می‌رسد. گرچه در بسیاری از موارد به باور تبدیل نشده است و این باور عملی را کمتر می‌بینیم اما همین که اظهار می‌شود و ادعا می‌شود، جای امیدواری است البته آگاهی‌های بومی هم به آن کمک می کند. اگر این اتفاق نمی‌افتاد اوضاع خیلی وخیم و نگران‌کننده می‌شد.

دانشپور با طرح این سوال که در مقابل مساله‌ای مانند موضوع این مسابقه چه اقدامی ارجح است؟ بیان کرد: یک بخشی از خط آهن سراسری از سطح منتقل به زیر می‌شود و ردی از آن در صورت تهران باقی مانده است، پس موضوع بسیار مهم و حساس است. در عین حال وقتی به موقعیت محلی می‌نگریم در بین دو منطقه حساس ۱۷ و۱۸ قرار دارد و طبیعی است که شهرداری تهران به عنوان مدیر کلانشهر تهران در مواجهه با این موضوع مسئولانه برخورد کند. طبیعتاً شیوه مواجهه نباید منفعلانه بلکه باید فعال باشد.

وی ادامه داد: اینکه شهرداری به رغم در دست داشتن یک سند مصوب به این فکر می‌افتد که طرح را از نو به مسابقه بگذارد یک امر مثبت است. در این شیوه مواجهه امر مسابقه به دو مرحله موکول شد و در گام نخست هدف، تحصیل یک ایده و فکر است و من نقیصه‌ای در موضوع ندیدم چراکه در این ماجرا تمام ترکیب تیم داوری بر این عقیده هستند که در ادامه فرایند تولید ایده و در فرآیند تحقق بخشیدن به ایده، تمام دیسیبلین‌ها باید فعال شوند که قطعاً یکی از آنها معماران منظر هستند.

کاوه حاجی علی اکبری مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران دیگر سخنران این جلسه با تاکید بر اینکه توضیحات من از زمانی است که این مسئولیت را در سازمان نوسازی شهر تهران گرفتم گفت: در این زمان وضعیتی که من با آن روبرو شدم این بود که زمینی به مساحت ۵۰ هکتار در مناطق ۱۷و ۱۸  و۹ تهران  به دنبال عملیات انتقال خط آهن تهران – تبریز به زیر زمین، آزاد شده بود. سال ۹۶ شهرداری تهران توافقی را با راه آهن انجام داده بود که شهرداری این زمین را از راه آهن خریداری کند تا پروژه مد نظر را پیاده کند. من در بدو ورودم به سازمان با یک ادعای ۵۰۰ میلیارد تومانی از سوی شرکت راه آهن مواجه شدم که قبل از پرداخت مبلغ، اجازه هیچ اقدامی حتی شن‌ریزی را به ما نمی‌دادند.

وی ادامه داد: طرحی نیز در حد فاز یک معماری با یک نگاه جامع برای این زمین تهیه شده بود و در فرایند آن دیدگاه‌ها و دیسیبلین‌های مختلف مورد توجه قرار نگرفته بود. اما قرار داد ادامه طرح معماری و اجرایی آن آماده بود و یک مصوبه نیز از کمیسیون ماده ۵ گرفته شده بود که در این مصوبه، ۹۲ درصد فضای باز و ۸ درصد ساخت و ساز پیش بینی شده بود.

باز آفرینی برای اراضی قهوه‌ای

مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران  افزود: ما تصمیم گرفتیم ادامه برنامه‌ریزی در خصوص این پروژه از طریق برگزاری یک مسابقه باشد. نوع این پروژه از جنس پروژه‌های بازآفرینی برای اراضی قهوه‌ای است. یعنی اراضی که در طول زمان کارکرد خود را از دست داده اند و لازم است برنامه جدید برای آن اندیشیده شود و به لحاظ مقیاس، بزرگترین فرصت از جنس پروژه‌های بازآفزینی محسوب می‌شود. به لحاظ همجواری با ناکارآمدترین، فرسوده‌ترین و محروم‌ترین محلات شهر، پروژه مهمی است و شاید این پروژه به جبران برخی از کمبودها و تامین  حداقلی عدالت به این محلات کمک کند.

وی تصریح کرد: در عین حال تفاوت‌های زمینه‌ای هم وجود دارد. یعنی تمام مناطق همجوار پروژه یک سناریو را نداشت چراکه غرب محلات منطقه ۱۷، مسکونی است. وقتی به مرز مناطق ۱۷ و ۱۸ می‌رسد بیشتر جنس تجاری دارد و اراضی غرب منطقه ۱۸ بیشتر صنعتی هستند.

علی اکبری با اشاره به دلایل برگزاری مسابقه در مورد این پروژه بیان کرد: یکی از دلایل اینست که  مدیریت شهری جدید می‌خواست تمرکز خود بر روی فضاهای شهری و قلمروی عمومی را مقابل قلمرو خصوصی نشان دهد. دوم اینکه با توجه به نوع و مقیاس پروژه، ‌این ضرورت احساس شد که هر تصمیمی که گرفته می‌شود با مشورت و گرفتن دیدگاه متخصصین باشد. نوع برگزاری مسابقه هم از نوع گرفتن ایده است و با توجه به گستردگی  این پروژه، مسابقه بصورت دو مرحله‌ای در نظر گرفته شد. در مرحله نخست ایده اصلی و رویکرد نسبت به پروژه و سپس به گسترش آن می‌پردازد. همچنین این مسابقه در مقیاسی برگزار شد که امکان حضور شرکت‌کنندگان خارج از کشور هم فراهم شود.

وی ادامه داد: در فرایند ثبت نام، حدود ۲۵۰ مجموعه حقیقی و حقوقی از داخل و خارج از کشور شرکت کردند. ما یک دستورکار اجرایی استخراج کردیم و در اختیار دستگاه اجرایی قرار دادیم تا دستگاه اجرایی آن را انجام دهد. حتماً در فرایند برگزاری مسابقه نواقصی وجود دارد که ناشی از تجربه کم ما در این حوزه است. در پرداختن به گذشته تجربه‌های مشابه بصورت مدون و سیستماتیک  نبوده و ما سعی می‌کنیم این نقیصه را جبران کنیم. اما در ترکیب داوران دو تن از داوران ما از کسانی هستند که خودشان تجربه شرکت در مسابقاتی از این جنس را دارند و ما از تجارب  آنها استفاده کردیم.

علی اکبری تصریح کرد: در خصوص استفاده از بدیهات در تعریف پروژه باید بگویم که به نظر ما ضروری رسید که در ابتدا به رعایت طرح‌های بالادست پرداخته شود تا ایده نقض‌کننده قیود و محدودیت‌ها نباشد. ما سعی کردیم در همان فرصت کم یک سند ارزیابی تاثیر برای پروژه تهیه و۶ منطقه درگیر را آمایش کنیم و مهم‌ترین ویژگی‌هایی که زمینه دارد و مهم‌ترین انتظاراتی که ساکنین محلات و مناطق همجوار دارند را احصاء کنیم که به عنوان سند پشتیبان مسابقه در اختیار دوستان قرار گرفت. در خصوص حضور معماران منظر نیز باید بگویم که  یکی از تخصص‌های ضروری نه تنها در داوری بلکه در خود مسابقه معماری منظر است و خود معماران منظر هم باید در مسابقه حضور داشته باشند.

در ادامه جلسه، منصوری با اشاره به مسابقه برگزار شده در خصوص دریاچه چیتگر گفت: شهرداری مسابقه‌ای در خصوص دریاچه چیتگر برگزار کرد به اسم اتصال دریاچه چیتگر و پارک جنگلی چیتگر که بوسیله بزرگراه حکیم قطع شده است. از نگاه فنی یک دریاچه مصنوعی بزرگ و یک پارک جنگلی بزرگ وجود دارد که  بزرگراهی از وسط آن می‌گذرد. شخصی بنظرش رسیده که این دو باید به هم متصل شوند در صورتی که این یک الزام بدیهی نیست. اینکه ما از نظرات و کارشناسان مختلف کمک بگیریم موجب می‌شود که ما نظرات خود را بدیهی تلقی نکنیم. در آنجا در خصوص خود پروژه یک بحث جدی وجود دارد که اصلا  این پروژه ضرورت دارد یا خیر؟

تاکید بر دوری از رویکردهای اقتدارگرایانه در مدیریت شهری

وی ادامه داد: موضوع دوم اینست که  به هر حال این پروژه تعریف شد و از بین کسانی که در مسابقه شرکت کرده بودند، ۵ برنده اول که هیچکدام از گروه معماران منظر نبودند؛ برجی را طراحی کرده بودند و دریاچه و پارک در بالای بزگراه بوسیله پل، به هم وصل شده بودند. این آثار هیچ نسبتی با فضای طبیعی گران‌قیمت تهران نداشت. ما اگر می‌خواهیم رویکرد علمی به مدیریت داشته باشیم از رویکردهای اقتدارگرایانه دست برداریم و مدیران مطالبه کنند که تمام ابعاد ضروری در یک پروژه دیده شده باشد. مدیر نباید خودش در هیات داوری باشد و این رویکرد علمی نیست بلکه قدرتمدارانه است و باید به اهل فن سپرده شود. دلیل نمی‌شود چون یک نفر مدیر است کارشناس خوبی هم است.

شیبانی نیز در دور دوم سخنان خود با بیان اینکه شالوده برنامه و مدیریت نامعلوم است اظهارد اشت: وقتی نمی‌دانیم چطور این منطقه را می‌توانیم به پایداری نزدیک کنیم وای به حالمان. در این پروژه، معماری منظر باید در اهمیت باشد.

دانشپور با بیان اینکه این پروژه قرار نیست یک مداخله کالبدی باشد گفت: این پروژه از چالش‌های اجتماعی و دغدغه‌هایی حرف می‌زند که قرار است به صورت تجدید حیات یا نوزایی و بازآفرینی بتواند بخشی از این چالش‌ها را پاسخ دهد. من به عنوان نماینده داوران این مسابقه اعلام می‌کنم ما با هیچ نوع تنگنایی از ناحیه کارفرما مواجه نبودیم که اگر می‌بودیم من در این جمع حاضر نمی شدم و صورت مساله بسیار باز و آزاد تعریف شده است. فرض ما بر اینست که شرکت‌کنندگان هم باتجربه جهانی آشنا هستند و آن تجربیات را باید  به فرهنگ ما تبدیل و ترجمه کنند.

جبران کمبود محلات با اجرای پروژه ساماندهی راه آهن تهران تبریز

وی افزود: برداشت من اینست امروز تنها چیزی که اصل قلمداد نمی‌شود رویکرد کالبدی محض است. رویکرد ما در اینجا فضایی است اعم از اجتماعی و اقتصادی و اولین انتظارات ما سطح محلی است چراکه کاربران اولیه آن محلی‌ها هستند و این پروژه قرار است جبران مافات کند و پاسخگوی کمبودهای محلات باشد و در مرحله بعد باید در مقیاس منطقه‌ای، فرامنطقه‌ای و شهری نیز باید باشد. همچنین ساخت و ساز زیادی مد نظر نیست و افرادی که تهران و دغدغه هایش را به خوبی می‌شناسند؛ می‌توانند در این مسابقه شرکت کنند.

رییس سازمان نوسازی شهرداری تهران در پایان بیان کرد: یکی از مطالبی که خیلی روی آن تاکید شد موضوع الزام و ضرورت حضور متخصصان منظر در گروه مسابقه است و اینکه نقش اصلی را باید داشته باشند. فعالیت‌هایی از این جنس بصورت بدیهی یک فعالیت بین رشته‌ای حساب می‌شود وامکان ندارد ما چنین کاری را بدون توجه به جنبه‌های اجتماعی، محیطی، منظر و.. به سرانجام برسانیم. حتی یکی از مهم‌ترین موارد اقتصاد پروژه است که چطور و از چه منابعی قرار است این پروژه اجرا شود.

علی اکبری ادامه داد: چون این پروژه هنوز به مرحله اجرا نرسیده است من فعلا فقط می‌توانم وعده بدهم و دوستان هم فقط وعده‌ها را می‌توانند قضاوت کنند. یکی از موضوعات درخصوص ترکیب داوران اینست که برخی از داوران هم شخصیت حقیقی دارند و هم شخصیت حقوقی که هر دو برجسته است و برای ما بیشتر شخصیت حقیقی مد نظر است.

 

 

 



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *