پیاده‌راه در بیراهه

نشست پیاده‌راه در بیراهه

 

نشست “پیاده راه در بیراهه” با سخنرانی عباس فرخ زنوزی، طراح پیاده راه ۱۷ شهریور، مهدی بزاززاده مدیر اداره طراحی شهری سازمان زیباسازی شهر تهران و سید امیر منصوری عضو هیات علمی دانشگاه تهران به منظور نقد رویکرد سازمان زیباسازی شهر تهران در پروژه‌های پیاده، ۲۷ آذرماه در گالری نظرگاه برگزار شد.

سید امیر منصوری در ابتدای این نشست با بیان اینکه بحث به اهمیت و ضرورت زندگی پیاده در شهر و مواجهه با این مسئولیت از طرف مدیریت شهری برمی‌گردد، گفت: طی سال‌های گذشته اقدامات متعددی در مقیاس‌های مختلف در حوزه پیاده‌راه‌سازی صورت گرفته اما انتظاری که مدافعان زندگی پیاده از این پروژه‌ها داشتند حتی در حد متوسط تامین نشده است. اما اینکه چرا علی‌رغم صرف هزینه و وقت، مدیریت شهری موفق نشد به رونق زندگی پیاده دامن بزند موضوع جلسه امروز ما است که یکی از مهم‌ترین مثال‌ها در این زمینه، پروژه میدان امام حسین تا میدان شهدا است.

وی ادامه داد: پروژه ۱۷ شهریور یکی از بزرگترین پروژه‌هایی است که شهرداری تهران مدعی بود یک دهه مطالعه روی این پروژه انجام داده است البته در همان زمان هم شورای شهر با انجام این پروژه موافق نبود اما اقدام عملی هم برای  ورود به کار صورت نگرفت و پروژه با خواست شهردار وقت اجرا و پس از اجرا با واکنش‌های مختلفی مواجه شد. اکنون این پروژه به عنوان پروژه‌ای که باید در آن تعدیل‌هایی صورت بگیرد مطرح است. نمونه دیگر، پروژه ۱۵ خرداد است که در آنجا هم هدف این بود که با پیاده‌راه کردن این خیابان، بازار را به لحاظ تاریخی و هویتی از آشفتگی خلاص کنیم اما چنین نشد.

غلبه نگاه مدیریتی بر کار کارشناسی در اجرای طرح‌های شهری

منصوری اضافه کرد: پروژه سی تیر نیز امروز به عنوان “استریت فود” و یک فضای جمعی که متکی به زندگی شبانه با محوریت خوراک مطرح شده است. درحالیکه این خیابان هویت و کارآکتر تاریخی دارد و قرار نبود  تبدیل به بورس اغذیه فروش‌ها شود. اکنون هم موضوع تبدیل پل گیشا به پل طبیعت دوم و پیاده‌راه کردن آن مطرح است که مشخص نیست ضرورت آن در شرایط بودجه ای کنونی چیست؟ این نمونه‌ها نشان می‌دهد که روند تصمیم‌گیری در مورد این پروژه‌ها ماجرایی دارد که کارکارشناسی را عقب می‌زند و نگاه مدیریتی را توسعه می‌دهد.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه ما در پیاده‌راه‌های تهران با مشکلاتی مواجه هستیم اظهارداشت:  رویکرد اقتدارگرا مهم‌ترین مساله‌ای است که موجب عدم موفقیت این پروژه‌ها شده است. در اجرای پروژه‌ها مکانیابی بسیار مهم است، سواره نیز باید همراه پیاده باشد و به سازگاری برسد و حقوق ساکنین نیز درنظر گرفته شود و به نظر می‌رسد عدم وصول نتیجه اینست که به سازوکارهای ضروری توجه جدی نشده است.

در ادامه جلسه مهدی بزاززاده مدیر اداره طراحی شهری سازمان زیباسازی شهر تهران با اشاره به سخنان منصوری بیان کرد: وقتی می‌گوییم ارزیابی رویکرد سازمان زیباسازی در حوزه پیاده‌راه‌ها، سوال مطرح می‌شود که آیا رویکرد رقیبی وجود دارد؟ یا شخص دیگری در این زمینه فکری دارد؟ اگر سازمان به زندگی پیاده و یا موارد مشابه فکر نمی‌کرد شخص دیگری به این موضوع فکر می‌کرد؟ بنابراین وقتی این سوال مطرح می‌شود، باید کمی محتاط‌تر به قضیه نگاه کرد.  به عبارتی ما با یک جریان فکری و اندیشه‌ای مواجهیم که در عمل خودش را بروز می‌دهد و اولین تجربه‌ها را شکل می‌دهد.

مشاور در طرح‌های شهری تبدیل به مباشر می‌شود

وی با اشاره به پروژه ۱۷ شهریور گفت: من در گذشته مخالف اجرای پروژه ۱۷ شهریور  بودم اما همانقدر که آن زمان مخالف اجرای طرح بودم، اکنون مخالف حذف و بازگشایی آن هستم چراکه ما اینکار را انجام دادیم و هزینه زیادی پرداخت کردیم، اکنون باید از آن بهره‌برداری کرد و در عین حال روند و اجرای پروژه را آسیب‌شناسی کنیم. اکنون این سوال مطرح است که آیا سایر کنشگران حاضر در این فرآیند، دانشگاه، مشاور، سایر مجموعه‌های مدیریت شهری و شهرداری نقش خود را درست ایفا کرده‌اند؟ نقد من اینست که ما در پروژه مشاور می‌گیریم که در مورد پروژه نظر کارشناسی دهد نه اینکه نقش مباشر ایفا کند هرچه ما طرح می‌کنیم بگویند چه عالی و سریع قبول کنند. در مورد پروژه سی تیر نیز سازمان زیباسازی مخالف بود اما مخالفت آن تاثیری نداشت و منطقه خود اقدام کرد.

مدیر اداره طراحی شهری سازمان زیباسازی شهر تهران با اشاره به نقش مشاورین در اجرای پروژه اظهارداشت: در جلسه مربوط به ۱۷ شهریور حرفی که آقای قالیباف زد این بود که وقتی محوری را درست می‌کنید باید دو قطب داشته باشد و بین الحرمین را مثال زدند و متاسفانه کارشناسان و مشاورین برداشت اشتباهی از موضوع کردند و به همین مثال تکیه کرده و تصمیم به ایجاد پیاده‌راه آیینی گرفتند. پس تعبیرات و برداشت‌های اشتباه از حرف‌ها موجب می‌شود که حقیقت از واقعیت فاصله بگیرد. امروز قضاوت ما در مورد ۱۷ شهریور واقعیت است این واقعیت را می‌توان قضاوت کرد اما آیا حقیقت آن را می‌توان قضاوت کرد؟ من که از دور در جریان بودم می‌گویم خیر نمی‌توان قضاوت کرد و اعتراضاتی که در خصوص وضعیت فعلی این پیاده‌راه می‌شود به این دلیل است که کسی حقیقت را نمی‌داند.

وی ادامه داد: اکنون اگر سوال شود که پروژه ۱۷ شهریور موفق بوده یا خیر؟ من می‌گویم نمی‌دانم چراکه ابتدا باید پرسید معیار موفقیت چیست؟ ما قبل و بعد آن را نمی‌دانیم که درک کنیم بهتر شده یا بدتر. بله این پروژه عیب‌هایی دارد اما آیا یک تجربه نیست؟

بزاززاده با اشاره به موضوع اقتدارگرایی مدیران در اجرای پروژه‌ها بیان کرد: پاسخ به یک مدیر اقتدارگرا رفع عطش او است. وقتی یک مدیر می‌گوید من هیچ کاری نکردم و باید یک کار شاخص انجام دهم، کارشناس و مشاور واقعی باید بتوانند با یک نسخه درست عطش مدیر را رفع کنند. در موضوع بلوار کشاورز جلسه‌ای برگزار شد مبنی بر پیاده‌راه شدن این محور اما ما مقاومت کردیم و فضا را به این سمت بردیم که یک رویداد را بصورت موقت در بلوار کشاورز مدیریت کنیم و ببینیم چه اتفاقاتی بعد از آن می‌افتد بنابراین نوروزگاه را اجرا کردیم و بعد از ۱۰ روز تمام شد. اگر این طرح مطرح نمی‌شد ممکن بود بلوار کشاورز نیز تبدیل به ۱۷ شهریور شود.

وی تصریح کرد: پیاده‌راه فقط مبلمان و کف‌سازی نیست، اقدامات دیگری در کنار آن باید صورت گیرد تا طرح کامل شود. ما در پیاده‌راه ۱۷ شهریور سینما و پمپ بنزین را خریداری کردیم و برای آن برنامه داشتیم که متاسفانه محقق نشد. تکمیل این طرح به تنهایی وظیفه سازمان زیباسازی نبود و شهروند، شهر کتاب، سازمان فرهنگی و سایر بخش‌ها نیز وظایفی در این طرح داشتند، اما متاسفانه با پایان عملیات سنگفرش روبان بریده شد و ۱۷ شهریور بعد از بریده شدن روبان مانند طفل نوپایی بود که تازه باید پرورشش می‌دادیم اما مانند یک طفل معیوب رها شد.

عباس فرخ زنوزی، طراح پیاده‌راه ۱۷ شهریور نیز به عنوان دیگر سخنران این نشست گفت: شهر پدیده‌ای است که  شامل کنش و واکنش ۸ نظام است. این نظامات شامل نظام اجتماعی-فرهنگی که بستر زندگی شهروندان است، نظام اقتصادی که فعالیت را در شهر به جریان می اندازد، نظام کارکردی، نظام حرکتی که صرفا پیاده راه نیست، نظام زیست محیطی، نظام کالبدی – فضایی، نظام زیرساختی که پشتیبان و رگ و پی و نظام مدیریتی است. این هشت نظام در پروژه‌ای مانند ۱۷ شهریور باید جاری باشد.

عدم استمرار مراقبت از فضای شهر ایجادکننده آسیب‌های جدی است

وی تصریح کرد: در محور ۱۷ شهریور حدفاصل میدان شهدا تا میدان امام حسین قرار شد، ترافیک محور دماوند – انقلاب به محور دیگری منتقل شود، و از نظر کارکردی، بنگاه‌های ماشین و موتور سیکلت از آنجا منتقل شوند. ۱۷ شهریور شبکه اصلی تهران ناصری است و ما برای آن نقش فرهنگی تعریف کرده بودیم و من برای آن سناریو دادم که تبدیل به بازار عتیق تهران شود و جمعه بازار با کارکتر فرهنگی در این پیاده‌راه برگزار شود و یا در موقعیت‌های فرهنگی مختلف برنامه های فرهنگی متناسب اجرا شود. در خصوص نظام عملکردی که بر نظام اقتصادی تاثیرگذار بود ما نظام پیاده را پیشنهاد کردیم چراکه این عملکرد می‌توانست به محیط جلا و آرامش دهد. اما سرانجام در نظام مدیریتی که یکپارچه و مداوم نبود، این طفل بدنیا نیامده رها شد. عدم استمرار مراقبت از فضای شهر یک آسیب جدی است.

سید امیر منصوری در دور دوم سخنرانی خود با اشاره به سخنان بزاززاده و زنوزی اظهار داشت: دوستان می‌گویند اگر همه ابعاد پیش بینی شده پروژه‌ای با هم محقق نشود، نمی‌توان گناه را به گردن بخش محقق شده انداخت و ما نمی‌توانیم به پیاده‌راه‌های تهران ایراد بگیریم، چراکه  افراد دیگری هم بازیگر این موضوع بوده‌اند که پای کار نیامدند. من از نظر منطقی می‌توانم این موضوع را قبول کنم اما الزاماً این مثال همه جا انطباق پیدا نمی‌کند.

وی ادامه داد: من می‌گویم در پروژه  ۱۷ شهریور رویکرد اقتدارگرا وجود داشت و ما باید بررسی می‌کردیم که ما با پیاده راه قرار است به چه هدفی برسیم. در آن زمان مهندس چمران می‌گفت میدان امام حسین محله خوشنامی نیست و حتی اینکه اسم امام حسین روی آن گذاشته شده، اشتباه است. بنابراین اینکه برای محله‌ای که خوشنام نیست طرح پیاده‌راه آیینی  بدهیم، درست نیست. ما قرار نیست بجای جراحی، قصابی کنیم. این عزم که زندگی جاری شهر را تغییر دهیم اشتباه است. این موضوع که اینجا قرار بوده طرح‌های زیادی اجرا شود و چون همه پای کار نیامدند موفقیت کسب نشده؛ قابل پذیرش نیست. مشکل اصلی اینست که مدیر، واقعیت‌ها را ندید و مشاور هم تبدیل به مباشر و گوش به حرف کارفرما شد و این یک آفت است و باید با این آفت مبارزه کرد.

هدف پروژه سی تیر، استریت فود نبود

بزاززاده در ادامه با اشاره به پروژه سی تیر اظهار داشت: در این پروژه، هدف ایجاد استریت فود نبود و چون این موضوع تبدیل به هدف شد از هدف اصلی که افزایش کیفیت محیطی بود دور شد و علت شکست این اقدامات هم اینست که ما وسیله را تبدیل به هدف می کنیم. وقتی سیستم مدیریت تعریف می‌شود وظیفه هرکسی روشن است اما سیستم مدیریت ما مشکل دارد. رویکرد اقتدارگرا حافظه کوتاه مدتی دارد و توان تحلیل در طول زمان را ندارد اما شهرسازی پدیده ایست که در طول زمان شکل می‌گیرد. شهرسازی با عمران متفاوت است. پروژه امام حسین را اگر از نظر عمرانی ببینیم، یک پروژه بی‌نظیر است اما وقتی از منظر شهرسازی نگاه می‌کنیم متفاوت است. پروژه میدان امام حسین ناقص اجرا شد و اینکه چرا ناقص اجرا شد جای بحث دارد.

پروژه ۱۷ شهریور مورد بی رحمی قرار گرفت

بزاززاده افزود: هر پروژه نظام مدیریتی دارد، در کشور ما مدیریت جمعی و اساساً مدیریت و نگهداری فضای شهری تعریف نشده و زمانی هم که می‌خواهیم تعریف کنیم استقبال نمی‌شود. سازمان زیباسازی پروژه‌ای را انجام داد و همه به آن بی رحمی کردند اما من هنوز پیگیر آن هستم. شورای شهر امروز می‌گوید این خیابان را باز کنید اما ما مخالفیم. اگر قرار است باز شود باید مطالعه شود. اگر می‌خواهیم کاری را بهبود دهیم باید تجربه کنیم و یاد بگیریم.

زنوزی نیز در ادامه جلسه با بیان اینکه من مسئولیت تمام و کمال محور ۱۷ شهریور را می‌پذیرم گفت: من نمی‌گویم که چون قالیباف گفت من این طرح را ارائه دادم، تمام اجزای این طرح تصمیم من به عنوان طراح اصلی و همکاران دیگر بود اما من باور دارم که یک نقاش می‌تواند یه تابلو را تمام و کمال بکشد و به کسی اجازه ندهد که در آن دخالت کند اما یک طراح شهری با ملقمه‌ای مواجه است و به تنهایی نمی‌تواند تصمیم بگیرد. شهر به واسطه دخالت و کنش ذی‌مدخلان متعدد نمی‌تواند اثر یک نفر باشد.

وی ادامه داد: در سیسم مدیریتی یکسری وظایف سازمانی تعریف شده که مغایر هم هستند. اقدام هماهنگ و هم‌افزای سازمانی جای خود را به این داده که هرکس وظایف سازمان خود را انجام دهد که با دیگران هماهنگی ندارد. ما اگر تسلیم وضع موجود شویم اشتباه است. اینکه بگوییم ایجاد تغییر در زندگی شهر محال است نیز یک اشتباه است، ما می‌خواهیم در جهت ارتقا کیفیت محیطی تغییر ایجاد کنیم.

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *