رونمایی کتاب سیمای زن دراثار نقاشان معاصر ایران

رونمایی کتاب سیمای زن دراثار نقاشان معاصر ایران

 

غفلت از جایگاه زنان در هنر نقاشی

سیمای زن در هنر ایران یک مساله مناقشه برانگیز است

کتاب سیمای زن در آثار نقاشان معاصر ایران که توسط فاطمه هنری مهر تالیف شده است باحضور شهره جوادی عضو هیات علمی دانشگاه تهران، ، بهنام زنگی رییس انجمن علمی پژوهش‌های هنری ایران، زهرا پاکزاد هیات علمی دانشگاه الزهرا و پریسا شاد رییس انجمن هنرهای تجسمی ۲۶ آذرماه در گالری نظرگاه رونمایی شد.

در ابتدای این جلسه زهرا پاکزاد هیات علمی دانشگاه الزهرا با بیان اینکه این کتاب دارای ویژگی خاص است گفت: ویژگی خاص این کتاب، موضوع آن است که این کتاب را نسبت به سایر کتاب‌های تاریخ‌نگاری هنر متمایز می‌کند. چراکه ما تاکنون در کتاب‌های تاریخ‌نگاری هنری، موضوعی مانند تصویر زن نداشته‌ایم و این موضوع بسیار تازه و خاص است و از طرفی بدون پیش داوری در تاریخ‌نگاری هنر از تمام سبک‌ها و هنرمندان، یک تاریخ مصور را ارائه کرده است. همچنین هنرمندان زن که تصویر زن را مصور کرده‌اند را معرفی می‌کند.

وی ادامه داد: هنگامی که ما به کتاب‌هایی که به تاریخ‌نگاری هنر در ملل مختلف پرداخته‌اند نگاه کنیم متوجه می‌شویم هیچکدام به این موضوع نپرداخته‌اند و صرفاً بصورت خطی یکسری از هنرمندان را از نظر سبک و نهضت‌های تاریخی، تجزیه و تحلیل کرده‌اند.  اما در کتابی که امروز رونمایی شد نه تنها در ساده‌ترین نگاه و بدون هیچ پیش داوری و صرفاً از نظر فرمالیستی آثار هنرمندان تجزیه و تحلیل شده بلکه از تحلیلگران مختلف و نگاه‌های تاریخی و زیباشناسانه خاص استفاده شده است و از جهتی روایت‌پردازی نکرده بلکه آنچه حقیقت بوده را بیان کرده است.

در ادامه پریسا شاد رییس انجمن هنرهای تجسمی با بیان اینکه  نقد من از منظر ارزیابی است اظهار داشت: دو نگاه در این کتاب وجود دارد یکی “زن” به عنوان یک موضوع هنری و دیگر اینکه این موضوع را  از نگاه خود زنان هنرمند مطرح می کند. ما می دانیم جایگاه زنان در جامعه، بخصوص زنان هنرمند چقدر مغفول است و این کتاب به این موضوع می‌پردازد که آیا زن فقط موضوع و ابزار است یا اینکه زن  خودش می‌تواند توصیف‌گر حالات درونی، احساسات و روحیات خود باشد.

وی تصریح کرد: ما برای بررسی هنر معاصر ایران دارای معضل کمبود منابع هستیم و یا افرادی که می‌خواهند در این مورد صحبت کنند بسیار محتاطانه عمل می‌کنند. اگر این موضوع مختص به زنان باشد که مساله سخت‌تر هم است و من تبریک میگویم به خانم هنری مهر که جرات کردند خودشان شخصاً این کتاب را به سرانجام رساندند.

رییس انجمن هنرهای تجسمی ادامه داد: این کتاب دارای فصول مختلفی است که تاریخچه‌ای از هویت زن در نقاشی ایرانی و بعد دوره قاجار و سپس هنرمندان آکادمیک، هنرمندان نوگرا و هنرمندان انقلاب و مستقل ارائه می‌دهد. همانطور که می‌دانید معضل بزرگ ما درتاریخ  هنر نقاشی معاصر اینست که به هیچ عنوان نقاشی ما طبقه‌بندی شده نیست و تاکنون حقوق زنان به عنوان هنرمند، متفکر، روشنفکر نادیده گرفته شده است که در این کتاب تاکید شده که زن یک قوه متفکر و یک قدرت روشنفکرانه دارد و می‌تواند بر جامعه هنری معاصر تاثیرگذار باشد.

بهنام زنگی رییس انجمن علمی پژوهش‌های ایران با اشاره به اینکه ما به قدری در نقاشی معاصر ایران فقدان منابع علمی داریم که در این حوزه هرکاری انجام شود با ارزش است گفت: سیمای زن در هنر ایران یک مساله مناقشه برانگیز است و به یک مطالعه مبنایی نیاز دارد. اگر تاریخ هنر را بررسی کنیم، فراز و فرودهای زیادی در آن دیده می‌شود که عمدتاً به واسطه سایه سنگین مذهب، زن از تولیدات هنری محو شده است و در پاره‌ای از دوره‌ها پررنگ‌تر می‌شود. به عنوان مثال نقش زن در دوره هخامنشی کمرنگ و در دوره اشکانی پررنگ می‌شود و در دوره ساسانی دوباره کم رنگ می‌شود.

وی ادامه داد: ما بطور کلی دو رویکرد اصلی در نقاشی داریم، یک رویکرد رسمی و وابسته و یک رویکرد مستقل اما در دوران معاصر اتفاق عجیبی افتاد، به فاصله چند سال این دوقطب جای خود را عوض کردند. یعنی  نقاشانی که پیش از انقلاب وابسته محسوب می‌شدند امروز به عنوان نقاشان مستقل معرفی می‌شوند و بر عکس و جریان نقاشی انقلاب کاملا به روش و جریان فکری که پیش از انقلاب جریان غیر رسمی و معترض بود رسمیت داده است.

رییس انجمن علمی پژوهش‌های هنری ایران اضافه کرد: لبه تیغ اختلافات این دو گروه حضور زن در نقاشی است اگر ما بخواهیم دوقطب موجود را بررسی کنیم اصلی‌ترین وجه افتراق اینها حضور زن در نقاشی است. حضور زن در نقاشی رسمی ما عمدتاً تابع موضوع و متالوژی و هدف بیرون از خود زن است و زن در یک بسته بزرگتر مانند خانواده دیده شده است ولی در نقاشی مستقل برعکس است و تا حدود زیادی زن به عنوان یک نهاد مستقل دیده شده هرچند نقد به آن وارد باشد اما هویت زن یک هویت مستقل است. در بین این دو جریان، جریان دیگری هم وجود دارد که برای من سوال است در هنر رسمی خانم‌ها را باید باپوش رسمی نشان داد اما درکنار این در هنر سنتی و نگارگری این موضوع آزاد است. آقای فرشچیان می‌تواند یک معشوقه گیسو در باد را بکشد و مراکز رسمی هم آن را نمایش می‌دهند اما همین زن وقتی وارد نقاشی آزاد که مینیاتور نیست می‌آید دارای مشکل است.

شهره جوادی در ادامه برنامه اظهارداشت: خانم هنری مهر بدون اغراق کار شایسته‌ای انجام دادند و موارد و نقل قول‌های پراکنده از نقاشان، پیشکسوتان و طیف‌های مختلف فکری و افرادی که آثار زنان را خلق کرده بودند را از ۱۰۰ سال اخیر تاکنون جمع‌آوری کرده‌اند که هدفشان زن بوده است. نکته مهم کتاب اینست که مصاحبه‌هایی که با افراد شده، کم و بیش بصورت پراکنده در مقالات و جاهای مختلف وجود دارد اما گردآوری آنها در یک کتاب بسیار مهم است و در این کتاب یک تاریخ تحلیلی از آثار زنان مشاهده می‌کنیم. این کتاب به نوعی جامعه‌شناسی هنر مدرن ایران است و خیلی مهم است که بدانیم ما چه بودیم و چه شدیم و این سوال مطرح می‌شود که چرا ما باید ارزش‌های خوبمان را امروز منکر شویم.

در پایان فاطمه هنری مهر مولف کتاب سیمای زن در آثار نقاشان معاصر ایران درباره این کتاب گفت: این کتاب از شهریور ۹۲ شروع شده و اکنون به چاپ رسید، موضوع زن دغدغه‌ای برای من بود و بررسی نقش زن در هنر نقاشی را  از صد سال اخیر شروع کردیم و به هنر نگارگری و نقاشان انقلاب رسیدیم. برخی هنرمندان نقش زن را خشن و برخی خیلی لطیف و حتی زن شهید را نشان داده‌اند و ما  تمام شیوه‌های مختلف و موانع رشد را بررسی کردیم.

 



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *